فرهنگسرای خانواده

سازمان فرهنگی تفریحی شهرداری اصفهان

امروز: شنبه 1398/6/30
تاریخ   1393/12/1   | تعداد بازدید   1236   | |

بازیهای کامپیوتری
 

درباره‌ی بازیها - بازیهای کامپیوتری


در میان دغدغه‌های جوانی و نوجوانی،‌ شاید کمتر بحثی به اندازه‌ی بحث بازی‌ها،‌ گفتگو و جنجال و اختلاف نظر راه انداخته باشد. زمانی در مورد چای و قهوه گفته بودیم: با افزایش گردش مالی یک صنعت،‌ همیشه می‌توان کسانی را پیدا کرد که مستقل از واقعیت، به نفع یا علیه آن صنعت تحقیق کرده و نتایج کار خود را منتشر کنند. به تعبیر زیبای ایستربروک، اگر اعداد را به اندازه‌ی کافی شکنجه کنیم،‌ به هر چیزی که بخواهیم اعتراف خواهند کرد.

اما به هر حال، در میان همه‌ی تناقض‌ها و تعارض‌ها، روانشناسان و محققان، در یک حوزه متفق‌القول هستند و آن اینکه،‌ بازی‌هایی که انجام می‌دهیم، تاثیر بسیار زیادی روی رفتار و شخصیت ما دارد.

چالش‌های زیادی در حوزه‌ی بازی‌ها وجود دارد که مهم‌ترین آنها، تقابل بازی‌های کامپیوتری در دنیای دیجیتال، با بازی‌های فیزیکی است. برخی از مهم‌ترین سوالاتی که هم‌اکنون در حوزه‌ی بازیها وجود دارد را می‌توان به این شرح مطرح کرد:

* نقش بازی‌ها در کمک به رشد هوش هیجانی یا مانع شدن برای رشد هوش هیجانی (به عنوان یکی از عوامل پیش‌بینی کننده‌ی موفقیت آتی جوانان) چیست؟

* بازی‌های کامپیوتری در مقایسه با بازی‌هایی که روی میز انجام می‌شوند (Board Games) چه مزیت‌ها و معایبی دارند؟

* به عنوان پدر و مادر فرزندان خود را به چه گروه از بازی‌هایی تشویق کنیم؟ اساساً آیا تشویق و هدایت فرزندان به بازی های خاص خوب است؟ یا مانند پرورش استعداد، باید اجازه دهیم آنها خود لباسی مناسب برای تن‌شان بیابند؟

* اثرات مثبت فیزیولوژیک و روانشناختی بازی‌ها چیست؟

* اعتیاد به بازی‌ها چطور شکل می‌گیرد؟ آیا من معتاد به بازی خاصی هستم؟

* بازی‌های کوتاه و سریع که به آنها «اسنک سرگرمی» هم گفته می‌شود (مانند Angry Birds و Pou و …) مفید هستند یا مضر؟ کدام ویژگی ما را به سمت آنها جلب می‌کند؟ آیا باید دیگران را به ترک این بازی‌ها تشویق کنیم یا به انجام این بازی‌ها ترغیب نماییم؟

کند و کاو در دنیای تحلیل و روانشناسی بازی‌ها، سخت و دشوار است،

اثر بازیها روی مغز ما: بالاخره بازی خوب کدام است؟

مغز ما و بازیها

به سختی می‌توان کسی را پیدا کرد که اثر بازی بر روی مغز انسان را نپذیرد. اگر چه از آن سخت‌تر، پیدا کردن نتیجه تحقیق یا هر نوع عقیده‌ای است در حوزه «تاثیر بازیها بر روی مغز» مورد قبول همگان باشد! ریشه این واقعیت را نیز جدای از دلایل متعددش، با مرور حجم گسترده‌ی اقتصادی «صنعت بازی» می‌توان درک کرد. قبلاً هم در بحث چای و قهوه اشاره کرده بودیم که افزایش گردش مالی یک صنعت، حجم گزارش‌های بی‌طرفانه علمی در آن صنعت را به صورت جدی کاهش می‌دهد.

در گذشته، تاثیرات بازیها روی مغز به سادگی پیش‌بینی می‌شد. همه می‌گفتند که بازی‌های کامپیوتری خشونت آمیز، می‌تواند موجب افزایش رفتارهای خشن در کودکان و به طور کلی در انسانها شود. کم نبودند کسانی که فکر میکردند بازی‌های طولانی روی کاغذ، می‌تواند حوصله و تمرکز انسانها را افزایش دهد.

امروز تحلیل اثرات مثبت و منفی بازیها بسیار پیچیده‌تر است. برای اینکه کمی دقیق‌تر و علمی‌تر به اثرات بازی‌ها فکر کنیم، شاید مرور تقسیم‌بندی انجام شده توسط APA (انجمن روانشناسی آمریکا) مفید باشد. به پیشنهاد APA، برای بررسی اثر یک بازی، باید کارکرد آن را حداقل در چهار حوزه مختلف بررسی کرد:

- حوزه‌های شناختی یا Cognitive: بازی‌ها چه تاثیری روی تمرکز، سرعت عمل، افزایش قدرت تشخیص تصاویر، خلاقیت و … دارند؟

- حوزه‌های انگیزشی: انجام بازی‌ها چه اثراتی در انگیزه‌های ما دارد؟ آیا مواجهه با شکست در بین کسانی که زیاد بازی می‌کنند و کسانی که کمتر بازی می‌کنند تفاوت دارد؟

- حوزه‌های احساسی: بازیهای مختلف چه احساساتی را در ما ایجاد می‌کنند؟ آیا ما را در کنترل احساسات توانمند‌تر می‌کنند یا ناتوان‌تر؟

- حوزه‌های اجتماعی: وقت‌ گذاشتن برای بازی‌ها، چه تاثیری روی کیفیت زندگی اجتماعی ما دارد؟

در نوشته‌های بعدی، درباره اینکه «مدل ذهنی حاکم بر هر بازی چیست» بیشتر حرف خواهیم زد. خواهیم دید که مثلاً بازی ریسک، مدل ذهنی مدیریت منابع را بیشتر توسعه می‌دهد و بازی مار و پله، به صورت پنهان در ذهن ما این «باور» را نهادینه می‌کند که به رغم تمام تلاش‌ها و کوشش‌ها و بالا رفتن از نردبان زندگی، هر لحظه ممکن است بدون دلیل مشخصی و فقط به دلیل بدشانسی، دهان ماری باز شود و تو را به اعماق، بازگرداند.

در هیاهوی حمله به بازیها و دفاع از بازیها، مدل ذهنی حاکم بر هر بازی، تنها بخشی است که فارغ از دغدغه‌های سیاسی و اقتصادی، قابل بحث و تامل است.

نگران بازیهای کامپیوتری فرزندم هستم

ماجرای بازی های کامپیوتری و مفید یا مضر بودن آن، از جمله بحث‌های همیشگی سالهای اخیر برای والدین بوده و هست. نظرات ضد و نقیض هم در این حوزه کم نیستند. جنس موضوع هم به شکلی است که هر کسی می‌تواند به سادگی بر اساس حدس‌های اولیه در مورد آن نظر دهد و همین، ماجرا را پیچیده‌تر کرده است.

دنیل پینک زمانی می‌گفت: اگر به دنبال چگالی اورانیوم باشی، شاید دیرتر مطلبی را پیدا کنی. اما احتمالاً به مطلبی درست و علمی می‌رسی. اما اگر راجع به انگیزه و انگیزش جستجو کنی، بلافاصله مطلبی خواهی یافت. اما به احتمال زیاد، مطلبی نادرست! چون اظهار نظر در این خصوص ساده‌تر است و می‌توان بدون پشتوانه علمی به سادگی در این حوزه حرف‌های شبه علمی زد.

موسسه آموزشی توماس گوردون، از جمله مراکز معتبر و قدرتمند آموزش والدین در سراسر جهان است. استیو ایمانز، از جمله محققان این موسسه، در مطلبی که در سایت موسسه گوردون منتشر کرده گزارش نسبتاً جامعی را در این خصوص ارائه می‌دهد:

در کشورهای مختلف،‌ برخی سوالات والدین بسته به فرهنگ و موقعیت اجتماعی و سایر پارامترها، تغییر می‌کند. اما بعضی سوالات تقریباً در همه جا یکسان است و به یک شکل مطرح میشود: وقت زیادی که بچه‌ها برای بازیهای کامپیوتری می‌گذارند. وقتی که صرف تلویزیون می‌شود. فرصتی که در بازی کردن با موبایل هدر می‌رود. در میان همه‌ی این دغدغه‌ها، بازیهای کامپیوتری جایگاه خاصی دارند. خصوصاً دغدغه‌ی پدر و مادرها در مورد اینکه آیا بچه‌ها به دلیل استفاده از این بازی‌ها، به رفتار خشونت‌آمیز ترغیب نمی‌شوند؟ خلاصه‌ی دغدغه‌های والدین در خصوص بازیهای کامپیوتری را می‌توان به صورت زیر فهرست کرد:

بچه من مشکل توجه و تمرکز پیدا می‌کند. چشمش ضعیف می‌شود. دیگر نمی‌تواند برای ارتباطات واقعی روزمره وقت بگذارد. به رفتارهای خشونت آمیز ترغیب می‌شود.

اکنون سوال این است که چه بخشی از این دغدغه‌ها مهم و جدّی و چه بخشی نادرست و غیرعلمی است؟

روانشناسان علوم اجتماعی از سالهای ۱۹۵۰ در خصوص تاثیر خشونت در رسانه روی رفتار مخاطب مطالعه کرده‌اند. از سالهای ۱۹۸۰ این موضوع به طور خاص در مورد بازی های کامپیوتری و نقش احتمالی آنها در ترویج خشونت نیز مطالعه شد. این بحث هنوز هم داغ است و ادامه دارد و نظرات متناقض زیادی در مورد آن وجود دارد.اما با جمع‌بندی تحقیقاتی که تا امروز انجام شده،‌ به نظر می رسد بخش قابل توجهی از دغدغه های عامه مردم در خصوص تاثیرات منفی بازیهای کامپیوتری، چندان علمی و درست نبوده و بازیهای کامپیوتری، اثرهای مثبت زیادی دارند.

شاون گرین، استاد دانشگاه ویسکانسین، توضیح می‌دهد که: بازیهای کامپیوتری ساختار مغز را دقیقاً شبیه مطالعه، پیانو زدن و نقشه خوانی، تغییر می‌دهند. دافنه باولیر، که متخصص نورولوژی است، در دانشگاه راچستر نیویورک و دانشگاه ژنو، تحقیقات گسترده‌ای را در این خصوص انجام داده و گزارش می‌دهد که:

بازیهای کامپیوتری می‌توانند بینایی را بهتر کنند، تمرکز را افزایش دهند، مهارت انجام چندکار همزمان را بهبود بخشند و بر روی مهارت یادگیری و حوزه توجه تاثیر مثبتی داشته باشند. سایر موارد مثبتی که تحقیقات آنها گزارش می‌دهد به شرح زیر است:

تابعیت و توجه به دستورات و قوانین

حل مسئله و خلاقیت

تفکر استراتژیک

تصمیم‌گیری سریع‌تر و دقیق‌تر

درک بهتر از شرایط محیطی

ریسک پذیری منطقی

بهبود مهارت کار تیمی در بازیهای کامپیوتری گروهی

افزایش حافظه و …

فروش بازی‌های کامپیوتری از سال ۱۹۹۶ تا امروز بیش از دو برابر شده و اگر قرار بود که تاثیرات منفی این بازیها – خصوصاً‌ در زمینه‌های مثل خشونت که سریع مشاهده می‌شوند – جدی باشد،‌ الان آمار جرم و جنایت متفاوت بود. در حالی که حداقل در آمریکا به عنوان جایی که حجم قابل توجهی از این بازیها عرضه می‌شوند، خشونت جوانان از سال ۹۴ تا ۲۰۱۰ نصف شده است.

"دکتر برد بوشمن" از دانشگاه اوهایو، مثال جالبی دارد. می‌گوید: بازیهای کامپیوتری خشن را میتوانید با سیگار مقایسه کنید. هیچکس با کشیدن یک نخ سیگار، سرطان ریه نمی‌گیرد. اما وقتی هفته‌ها سیگار کشید، ماهها ادامه داد، سالها سیگاری ماند، ریسک ابتلا به سرطان به صورت جدی افزایش می‌یابد. بازیهای کامپیوتری خشن،‌ می توانند اثر انباشته داشته باشند. در اثر تکرار طولانی مدت، تغییراتی در رفتار فرد ایجاد کنند.

"استیو ایمانز" در مقاله خود، اشاره می‌کند که این حوزه هنوز نیاز به تحقیقات بیشتری دارد. تناقض‌ها زیاد است و اساساً خود حوزه نیز، بسیار پیچیده است.

به عنوان مثال،‌ درباره اثر بازی‌های کامپیوتری بر روی تمرکز کودکان، تحقیقات نشان می‌دهد که بازیهای کامپیوتری، «تمرکز در بازه‌های زمانی کوتاه» را بهبود بخشیده و «تمرکز در بازه‌های زمانی طولانی» را تضعیف می‌کنند!

اگر چه این بحث را همچنان ادامه خواهدداشت، اما مشاهده فیلم هايي با اين موضوع از سایت TED می‌تواند مفید و آموزنده باشد. «سایت TED را از دست ندهید» .