فرهنگسرای خانواده

سازمان فرهنگی تفریحی شهرداری اصفهان

امروز: پنج شنبه 1398/2/5
تاریخ   1394/11/20   | تعداد بازدید   693   | |

چگونه تفکر خلّاق کودکان را گسترش دهیم
 


بیشتر وقت ها، خلاقیت شگفت انگیزی در نقاشی های کودکان، بازی های نمایشی و زبان اختراعی آن ها می بینیم. کودکان،

تخلیلشان را در سخن گفتن خود به نمایش می گذارند.ما به عنوان آموزشگران آن ها نقش مهمی در تقویت توانایی شان در هنر،

ارائه ی نمایش و پاسخ های خلاق آن ها به مشکلات داریم.


بیشتر وقت ها، اولویت های ما سالم و ایمن نگه داشتن کودکان، آموزش مهارت های علمی همچون شناخت رنگ و فرم، آموزش

رفتارهای اجتماعی، مهارت های ریاضی و خواندن ونوشتن، هستند. ما با اختصاص همه ی وقت خود به این حوزه ها، فرصت کم

تری برای تفکردرباره ی اهمیت پرداختن به توانایی های خلاقانه کودکان داریم، در حالی که نیرویخلاقیت، علاقه ی کودکان را به

آموختن افزایش می دهد و پیشرفت ذهنی آن ها را تقویتمی کند.

 

خلاقیت چیست؟

 اگر از پنج آموزشگر بخواهید که خلاقیت را تعریف کنند، احتمالا پنج پاسخ گوناگون خواهید گرفت:

یک تعریف خلاقیت، بر فرآیند تفکر واگرا متمرکز است، که شامل موارد زیر است:

 

کنارگذاشتن ایده های کهنه

ایجادارتباط های تازه

گسترشمرزهای دانش

پرداختنبه ایده های جالب


وقتی به پرورش تفکر واگرا می پردازیم، به ایجاد انگیزه و علاقه در کودکان برای یادگیری عمیق تر کمک می کنیم. تشویق

کودکان به ارائه ی ایده های نو، توانایی های تفکر خلاق را در آن ها پرورش می دهد. هنگامی که کودکان یاد می گیرند با

نادانسته های شان برخورد درستی داشته باشند، در حال پرورش توانایی تفکر پیچیده ی خود هستند.کودکان نیاز به کمک

دارندتا یاد بگیرند که هر چیزی تنها امکان موجود نیست، ولی پذیرفتنی است، تا بتوانندایده ها و نظرهای مخالف و

ناهمساز را به طور هم زمان در ذهن شان داشته باشند. به آن ها اجازه بدهید با ایده هایی که ممکن است نادانسته یا غیر

منطقی باشند، بازی کنند.

 

 شما می توانید به کودکان کمک کنید که بفهمند:

بعضی احساسات شان، همچون احساسات دیگر مردم هستند و برخی متفاوت با آن ها.

یک دوست ممکن است بخواهد با شما بازی مشابهی بکند ولی همیشه این طور نیست.

شمامی توانید بعضی کارها را حالا و بعضی را بعد انجام دهید .

یک ایده ممکن است در یک موقعیت خوب باشد و در موقعیت دیگر بد.(آواز خواندن تفریح است،ولی نه در زمان استراحت مردم.)

پیامدهاو گزینه های گوناگونی برای فعالیت ها وجود دارند. این گونه تفکر، توانایی های استدلالی را برجسته می کند و راه

حلهای خلاقانه ی کودکان را برای مخالفت و مقابله بر می انگیزاند.

 

یاددادن خلاقانه

برای ارتقای خلاقیت کودکان موارد زیر را در نظر داشته باشید:

یک روش مهم برای این که کودکان به ارزش خود پی ببرند، ارتباط متقابل با شماست.

درارائه ی توصیف های مثبت  از  ایده ها و کارهای کودکان، دست و دلباز باشید.

برهر کودک و رقابت او با هدف پرورش فردیت و اعتماد و خلاقیت او تمرکز کنید.

 

نشستهای گروهی برای ارائه ی ایده های کودکان به ویژه در حوزه های حل مسئله برگزارکنید.

 

 پرسش های باز

پرسش های باز یا سقراطی،روشی مناسب برای جاری ساختن جوهر خلاقیت در کودکان است. این پرسش¬ها به آن

هاکمک می کنند تا از زمان و مکان فاصله بگیرند. گزینه ها، مقایسه ها، ایده های نو،ساختار بندی و پاسخ های بی همتا

به این پرسش ها، همه، اجزای مهم در تفکر خلاق هستند.

 

در این بخش چند پرسش باز برای الهام بخشیدن به خلاقیت کودکان ارائهشده است:

اگر همیشه شنبه ها باران ببارد، چه اتفاقی می افتد؟

چه می شد اگر خودرو هاهیچ وقت کهنه نمی شدند؟

اگر یک موش ببینید که درحیاط خلوت، گل های مورد علاقه ی مادرتان را می جود، چه کار می کنید؟

 چرا ما با موهای مرتب و شانه شده از خواب بیدارنمی شویم؟

چه اتفاقی می افتد اگر یکگاو، یک زنبور و یک شبدر با هم یک جا باشند؟

چه می شد اگر گربه هاپارس می کردند؟

اگر همه ی کفش های دنیا یکاندازه بودند، چه می شد؟

پرسشهایی را به یاد بیاورید که ممکن است برای یک کودک سخت باشد و تجربه ی مرتبط اندکیدر زمینه ی آن داشته

باشد.برای نمونه، در دنیای واقعی، بعضی از کودکان شهری هرگز گاو و شبدر ندیده اند.

مطمئنشوید که پرسش های تان با دانش تجربی کنونی کودکان همخوانی دارند. اگر امکان دارد،آن ها را به یک کشتزار

ببرید،به آن ها فیلمی نشان بدهید یا کارشناسانی را دعوت کنید که برای افزایش زمینه یتجربی کودکان از مکان های

مختلفبه کلاس آن ها بیایند.

اگرروش های برانگیختن خلاقیت کودکان را در برنامه های آموزشی آن ها بگنجانید جالبخواهد بود. وقتی کودکان درگیر

هنر،بازی خلاقانه، یا موسیقی و فعالیت های حرکتی می شوند، تفکر سنجیده و برنامه ریزی،می تواند به آن ها کمک کند

کهدر توانایی های تفکر خلاق تواناتر شوند.

دستیابی به درک عمیق تر از راه هنر

نقاشیانگشتی و با سه پایه و در حال گوش دادن به قطعه ای موسیقی کلاسیک، طراحی، کار باسفال، کار چاپ، بازی با

نشاستهبا انگشتان، تنها نمونه های اندکی از فعالیت های هنری هستند که خلاقیت را تقویت میکنند و هم اکنون در

بسیاریکلاس های کودکان به آن ها می پردازند. مشاهده ی دقیق، کشف های خلاق را آشکار میکند. برای نمونه یک

آموزشگرممکن است یک قلم موی بزرگ نقاشی و یک فنجان رنگ آبی را به یک کودک پیش دبستانیبدهد. او ممکن است

بههر قطعه ی آبی که روی کاغذش هست توجه کند. امکان دارد در یک شادی رویایی، قلم مویشرا به رنگ آبی روی

کاغذشآغشته کند و با چشمان شگفت زده، نوار اولیه ی آبی را که در رنگ غرق می شود، نگاهکند و قطره های بزرگی را

کهاز رنگ آبی که آرام از کاغذ پایین می خزد، دنبال می کند، او از خلق سایه یآبی  بیش تر حیرت می کند.

دراین مشاهده، آموزشگر می تواند کشف کودکان را هنگامی که لایه های بیش تر،تغییرات  تراکم رنگ و مقدار بیش تری

شره(ریزش) رنگ ایجاد می کنند، تحسین کند. حساسیت شما به قدرت کشف کودکان، اشتیاق آنها را برمی انگیزد و

زمینههای خلاقیت را فراهم می کند.

 

 حرکت های جادویی

بعضیکودکان نیاز دارند بیش تر به حرکت های شوق انگیز بپردازند. این کودکان بهتر است بهتحرک و رقص تشویق شوند.

درصورت امکان، کودکان را به دو گروه بخش کنید، یک گروه با دست زدن یا سازهای موسیقیریتمیک، موسیقی بنوازند یا

پاهایشان را بر زمین بکوبند. از گروه دوم بخواهید با دقت به ریتم های گروه دیگر گوشبدهند و با موسیقی و شیوه های

 خلاقانه برقصند.

دراین فعالیت کودکان یاد می گیرند که موضوع ها را با استفاده از بدن های شان درفضا  نمایش بدهند. آن ها عاشق این

هستندکه سعی کنند مثل یک خرگوش بجهند. کودکان بزرگ تر ممکن است از حرکت کردن مانند لاکپشت یا یک اژدهای

 پرنده یا فیل لذت ببرند. از آن ها بپرسید چگونهاز بدن شان برای نشان دادن احساسات خود، همچون هیجان، لذت و خشم

بهرهمی گیرند.

 

تفکرخلاق در بسیاری از بازی های گروهی گنجانده شده است، مثل بازی "ماربزرگ". در این بازی، کودکان روی شکم های

شانمی خوابند و قوزک پای نفر جلویی را می گیرند تا شکل یک مار دو نفره را ایجاد کنند.مار روی شکمش می خزد و بازی

پیشمی رود تا یک مار چهار نفره ساخته شود و همین طور ادامه پیدا می کند. کودکانناچارند ادای مار در حال خزیدن ر ادر

بیاورندکه چگونه روی یک کوه می خزد یا بدون این که هیچ قسمتش جدا بشود، به پشت بر میگردد.

 

بازی های "تنها تصور کن"

بازیهای "تصور کن" به کودکان اجازه می دهند که با تخیل خود به پرواز دربیایند. ضرورت این بازی ها، بازیابی اطلاعات از

حافظهاست تا ایده ها را با هم بسنجند و ارتباط هایی میان بخش های  اطلاعاتی جداگانه بر قرار کنند.

درزمان استراحت، باید به کودکان اجازه بدهید که سناریوهای مختلف خیالی را به تصویربکشند، همچون پرنده ای که میان

سقفها راه می رود به دنبال چیست؟ چگونه کودکان در رختخواب خودشان از بالاترین نقطه یسقف به پرواز در می آیند؟

همچنینمی توانید از کودکان بخواهید که ادا در بیاورند: به آن ها بگویید شما می توانیدجانوری باشید که دوست دارید. چه

جانوریرا انتخاب می کنید؟ چه کارهایی به جای آن جانور در طول روز انجام می دهید؟

برخیاز بازی های خلاق به کودکان کمک می کنند که بیش تر در باره ی خودشان یاد بگیرند واولویت ها و واکنش های

خودشانرا تشخیص دهند.

دراین بازی می توانید بپرسید:

فرضکنید به شما سه شیء داده شده (سه شیء را نام ببرید). اگر قرار باشد یکی رابرگردانید، کدام یکی از آن ها را پس

میدهید؟ چرا؟ با آن دو تای دیگر چه کار می خواهید انجام بدهید؟ آیا می توانید از آنها با هم استفاده کنید؟ چرا؟

بازی"کاربردها" توانایی های کودکان را در جادوی کاربردهای غیرعادی وغیرمعمول برای اشیایی مثل قوطی کنسرو، گیر ه

یکاغذ یا مقوای نازک، رول دستمال کاغذی و... کشف می کند.

هنگامیکه آموزشگر، چند کراوات به یک گروه کودک شش ساله می دهد، آن ها از کراوات ها بهعنوان کمربند صندلی در

مسافرتهوایی استفاده می کنند. همچنین وانمود می کنند که کراوات ها مار هستند و روی زمینمی خزند. به کودکان این

فرصترا بدهید که بر پایه ی نمایش های خیالی شان تا پایان  پیش بروند و سپس زیر چشمی از جادوی خلاقانه آن ها

لذتببرید.

 

پیک نیک داخلی

باکودکان برای خلق یک سناریوی خیالی داخل خانه، برنامه ریزی کنید که حال و هوای همهرا در یک روز تیره ی زمستانی

عوض کند. برای نمونه، تلاش کنید یک پیک نیک تابستانی در کلاس اجرا کنید. یک ملافه یبزرگ پهن کنید. چند صدف و

حتیچند مشت شن را داخل لوله های پلاستیکی با آب کم بریزید. با کودکان همکاری کنید تاساندویچ های مختلف و تکه

های میوه آماده کنند. از والدین شان بخواهید که چند دست لباس تابستانی برای شان بفرستند. کودکان پیش دبستانی

حتیمی توانند مایو بپوشند و حوله با خودشان بیاورند. یک استخر کوچک پلاستیکی روی کف کلاس بگذارید و با کودکان به

شنابروید. آن¬ها می توانند روی لبه ی صفحه شنی، کلوچه های شنی یا صدف درست کنند.

 

شیوه های شاعرانه

شعربخوانید. پژوهشگران مغز بر برقراری ارتباط میان مسیرهای عصبی، از راه تنوع و غنایداد و ستدهای زبانی تاکید می

کنند.هر چقدر در سال های نخست از مغز کار بیشتری بکشید مغز فعال تر می شود.

میتوانید از شعر برای تشویق کودکان در حل مسئله ها و این پرسش که بعد چه اتفاقی میافتد، استفاده کنید.

اینشعر بامزه را از کتاب "جوهر توت سیاه" ایو مریام در سال ۱۹۹۴ با کودکان آزمایش کنید:

بللایک چتر نو داره

نمیخواد اونو گم کنه

وقتیکه بیرون می ره در بارون

هیچوقت ازش استفاده نمی کنه

بینیشگرفته

کفشاشگلی شدن

جوراباشخیسه خیسن

عینکشبخار گرفته

جیباشپر آبه

بایه قورباغه ی سبز کوچیک.     

تنهاچیزی که او می تونه بگه "هاپچیه"

اماچترش

نو وتمیز مونده.

 سازمان دهی برای خلاقیت

 

شماچطور کف کلاس را برای رویدادهای خلاقانه آماده می کنید؟ فضای کافی برای گوشه هایایمن و خودروهای کافی و

بلوکهایی برای ایجاد بزرگراه و ترافیک فراهم کنید. سه پایه ها و روپوش هایی  با بندهای گردنی پلاستیکی داشته باشید

تاکودکان آن ها را برای فوران الهام های شان بپوشند. سعی کنید محدودیت های زمانی کمتری  برای فعالیت هایی که

خلاقیتکودکان در آن ها از قید و بند ساعت کلاس رها می شوند، ایجاد کنید.

 

داستانخوانی و فعالیت های گروهی نیز شیوه های جالبی برای افزایش همکاری اجتماعی هستند.البته برای مشارکت

همهی کودکان در فعالیت ها باید برنامه ریزی شود. آن ها ممکن است تصور کنند که قسمتویژه ای از برنامه مربوط به آن

هانیست. برای نمونه، اگر کودکان بازی را بیرون از فضای کلاس انجام می دهند و یک کودکمی خواهد قلعه ی شنی

بسازد،آموزشگر دارای انعطاف، با این انتخاب شخصی تحت تاثیر قرار نمی گیرد و با دوراندیشی چنین خواسته های

شخصیرا به گونه ای مدیریت می کند که رشد کودکان آسیب نبیند.

 

الگوهای بازی – هیجان انگیز

 از ضرورت های یک کلاس، فضای بازی پر هیجان است.آموزشگران، بیش تر وقت ها از خودشان می پرسند آیا سناریوهای

ثابتبازی هیجان انگیز می تواند به هر شکل خلاق باشند؟

 کودکان چون همدیگر را تعقیب می کنند، بعضی هایشان دوست دارند هیولا باشند و بقیه جیغ بزنند و فرار کنند. بازی

تکراریهیولا به هیچ بخش هیجان انگیزی نیاز ندارد،، اما آموزشگرانی که می خواهند خلاقیتکودکان را تقویت کنند، می

توانندبه پیوند کلیشه ی رفتاری آن ها به دنیای بازی رویایی بزرگ تر، کمک کنند. ما بهعنوان آموزشگر، مشاهده کننده های

ثابتیهستیم و  از ترس ها و شخصیت و نقاط قوت واستفاده از رویاهای کودکان آگاهی داریم.

 

بهالگوهای تکراری کودکان و این که چگونه به مقابله با اضطراب آن ها کمک کنیم، دقتکنید. از آن ها برای درک بیش تر

بازیهای هیجان انگیز و رویاهای شان سوال کنید.

 

ارتباط میان کودکان و آموزشگران، چگونگیشکل دهی مکان و زمان کلاس و منابع موجود، عوامل مهمی در پرورش خلاقیت

اند. کلاس ها همان مکان هایی هستند کهکودکان در آن ها از جنبه ی علاقه ها و ارتباط ها و منابع کاشفانه ی خود بدون

ترس یا مخالفت همکلاسی ها و آموزشگرانتقویت می شوند و آموزشگران آماده می شوند تا منابع ارضای خلاقیت کودکان

را که تشنه ی آن هستند، فراهم سازند.کلاس ها مکان هایی هستند که ممکن است شکوفه های خلاقیت در آن ها

بشکفند و رشد کنند.

http://scholastic.com